Smrt s potpisom Njenog Veličanstva

Britanski kolonijalizam u Indiji – glad, imperijalna ekonomija i 165 miliona “izgubljenih života” u razdoblju od samo četrdeset godina.

Iza mita o “civilizacijskoj misiji” britanskog imperija krije se jedna od najvećih ljudskih katastrofa moderne historije. Tokom perioda britanske vladavine nad Indijom, naročito između 1880. i 1920. godine, uspostavljen je sistem koji je – kroz ekonomske, zdravstvene i vojne mehanizme – direktno uzrokovao smrt stotina miliona ljudi. Ova brojka višestruko nadmašuje ukupan broj žrtava oba svjetska rata, uključujući i Holokaust, te svjedoči o razmjerama kolonijalnog nasilja koje se i danas rijetko priznaje u zvaničnoj historiografiji.

Jednu od najobuhvatnijih analiza tog perioda uradili su ekonomski antropolog prof. dr. Jason Hickel i njegov saradnik Dylan Sullivan, u radu objavljenom u uglednom naučnom časopisu World Development, pod naslovom: “Capitalism and Extreme Poverty: A Global Analysis of Real Wages, Human Height, and Mortality Since the Long 16th Century.” Autori, oslanjajući se na demografske, ekonomske i zdravstvene pokazatelje, procjenjuju da je britanska kolonijalna uprava u Indiji u razdoblju od četrdeset godina izazvala smrt čak 165 miliona ljudi.

Jason Hickel je poznat po istraživanjima globalne ekonomske nejednakosti i oštroj kritici kolonijalnog kapitalizma, dok se Dylan Sullivan fokusira na historijsku političku ekonomiju i strukturalne oblike siromaštva. Njihova analiza povezuje pokazatelje poput visine, realnih nadnica, očekivanog životnog vijeka i smrtnosti kako bi se sagledalo opće zdravstveno i ekonomsko stanje stanovništva.
Zaključak njihovog istraživanja je jasan: britanski kolonijalizam nije donio napredak, već masovno siromaštvo i smrt.

Smrtnost nije bila posljedica prirodnih nepogoda, nego svjesno provođenih politika: nametanje visokih poreza, oduzimanje zemljišta, izvoz hrane usred gladi i potpuna zapuštenost osnovne zdravstvene zaštite. Milioni ljudi umirali su od gladi, kolere, malarije, gripe, dok su kolonijalne vlasti odbijale da intervenišu. Dok je životni standard u Evropi rastao, životni vijek u Indiji opao je ispod 35 godina sve do 1950. godine, što jasno pokazuje da je britanska vlast donijela nazadovanje, a ne razvoj.

Glad je bila jedno od glavnih sredstava kontrole. U jeku katastrofe gladi s kraja 19. i početka 20. stoljeća, britanske vlasti su odbijale pružiti pomoć, uz pozivanje na principe slobodnog tržišta. Istovremeno, izvozile su velike količine hrane iz najteže pogođenih područja. Milioni ljudi umirali su tiho – ne kao žrtve otvorene agresije, već kao rezultat hladnog i racionalnog imperijalnog upravljanja.

Pored toga, indijsko stanovništvo bilo je primorano da finansira britanske ratove širom svijeta. Godinama su milijarde funti iz indijskog budžeta korištene za održavanje imperijalne vojske, dok su lokalne zajednice ostajale bez osnovnih sredstava za život.

Ovakav oblik sistemskog nasilja ostavio je ne samo demografski, već i dubok psihološki, ekonomski i kulturni trag. Iako se britanski kolonijalizam u javnom diskursu i dalje često prikazuje kao “blaga” forma imperijalne uprave, stvarnost i brojke govore drugačije: bio je to režim koji je masovnu smrt pretvorio u instrument upravljanja.

Kada se govori o civilizacijskoj misiji Britanskog Carstva, rijetko se navodi da je ona uključivala tihu smrti miliona – u ime trgovine, čaja i tržišnog reda. I da je ta smrt – uredno potpisana, porezno opravdana i statistički obrisana – nosila grb Njenog Veličanstva.

E.B. Neretljak