Od opijumskih ratova do tihe eliminacije Ujgura: Historija imperijalne droge (I dio)

Tokom američke okupacije Afganistana, mainstream mediji godinama su optuživali talibane da finansiraju svoje aktivnosti trgovinom opijuma. Ipak, upravo je „talibanski režim“ 2000. godine gotovo potpuno zabranio uzgoj maka, što je izazvalo ozbiljne poremećaje na svjetskom tržištu narkotika. Nakon američke invazije 2001. godine, pod nadzorom međunarodnih snaga, uzgoj opijuma naglo je obnovljen. Specijalne jedinice poput Delta Force bile su prisutne u regijama gdje se mak intenzivno uzgajao, a Afganistan je ubrzo povratio značajnu ulogu u globalnoj proizvodnji opijuma. Ispod površine borbe protiv terorizma, odvijala se stara geopolitička igra – kontrola nad resursima, strateškim pravcima i narkoticima, čija je trgovina punila crne budžete obavještajnih operacija.

Ovakva upotreba narkotika u svrhu imperijalne dominacije ima svoje historijske korijene u 𝐨𝐩𝐢𝐣𝐮𝐦𝐬𝐤𝐢𝐦 𝐫𝐚𝐭𝐨𝐯𝐢𝐦𝐚 𝐤𝐨𝐣𝐞 𝐣𝐞 𝐛𝐫𝐢𝐭𝐚𝐧𝐬𝐤𝐢 𝐢𝐦𝐩𝐞𝐫𝐢𝐣 𝐯𝐨𝐝𝐢𝐨 𝐩𝐫𝐨𝐭𝐢𝐯 𝐊𝐢𝐧𝐞 𝐮 𝟏𝟗. 𝐬𝐭𝐨𝐥𝐣𝐞𝐜́𝐮. Tada je, pod okriljem Britanske istočnoindijske kompanije (British East India Company), 𝐮𝐬𝐩𝐨𝐬𝐭𝐚𝐯𝐥𝐣𝐞𝐧 𝐩𝐫𝐯𝐢 𝐩𝐫𝐚𝐯𝐢 𝐨𝐩𝐢𝐣𝐮𝐦𝐬𝐤𝐢 𝐤𝐚𝐫𝐭𝐞𝐥 𝐧𝐚 𝐬𝐯𝐣𝐞𝐭𝐬𝐤𝐨𝐦 𝐧𝐢𝐯𝐨𝐮. U koloniziranim dijelovima Indije, britanske vlasti prisiljavale su seljake da uzgajaju mak umjesto prehrambenih kultura. Kompanija je “otkupljivala” sirovi opijum, koji su potom britanske trgovačke firme – poput Jardine Matheson & Co. i Dents – prerađivale i brodovima prevozile do južne Kine. Iako je u samoj Britaniji opijum bio zabranjen, trgovina njime u Kini bila je politički i vojno zaštićena, pod izgovorom „slobodne trgovine“.

Ovaj obrazac nije bila nusproizvod kolonijalizma, već njegov temelj: profit od opijuma koristio se za kupovinu kineskog čaja, svile i porculana, čime je Britanija izbjegavala odliv vlastitog srebra i jačala trgovinski bilans. Kinesko društvo, s druge strane, trpjelo je razorne posljedice – masovnu ovisnost, ekonomski slom i političko poniženje.

Reakcija kineskih vlasti bila je odlučna, ali zakašnjela. Do 1830-ih, dinastija Qing (Ćing) pokušavala je zaustaviti propadanje: uvodila je zakone protiv krijumčarenja, otvarala komune za odvikavanje i imenovala Lin Zexua za visokog komesara u Kantonu. Lin je 1839. godine zaplijenio i uništio velike količine opijuma te uputio pismo britanskoj kraljici Viktoriji, tražeći prekid trgovine. 𝐔𝐦𝐣𝐞𝐬𝐭𝐨 𝐨𝐝𝐠𝐨𝐯𝐨𝐫𝐚, 𝐮𝐬𝐥𝐢𝐣𝐞𝐝𝐢𝐥𝐚 𝐣𝐞 𝐯𝐨𝐣𝐧𝐚 𝐢𝐧𝐭𝐞𝐫𝐯𝐞𝐧𝐜𝐢𝐣𝐚.

𝐓𝐚𝐤𝐨 𝐣𝐞 𝐳𝐚𝐩𝐨𝐜̌𝐞𝐨 𝐏𝐫𝐯𝐢 𝐨𝐩𝐢𝐣𝐮𝐦𝐬𝐤𝐢 𝐫𝐚𝐭 (𝟏𝟖𝟑𝟗–𝟏𝟖𝟒𝟐) između Kine i Velike Britanije. Tehnički nadmoćna britanska mornarica brzo je porazila kineske snage i nametnula Nankinški mirovni ugovor, kojim je Kina bila prisiljena ustupiti otok Hong Kong, otvoriti pet luka za trgovinu, platiti ratnu odštetu i priznati pravnu eksteritorijalnost za britanske državljane. Bio je to početak kineskog “stoljeća poniženja” – perioda u kojem je carstvo izgubilo kontrolu nad vlastitim granicama, zakonima i ekonomijom. (Nastavak u sljedećem postu)

E.B. Neretljak