Teror i narativ: RAF, BR, GLADIO i Palestina

U Evropi 1970-ih pojavila su se dva ključna oblika urbanog terorizma: njemačka Frakcija crvene armije (RAF) i italijanske Brigate Rosse (BR). Obje grupe djelovale su iz ideološkog okvira marksizma-lenjinizma i urbane gerile, ali su njihovi putevi bili različiti. RAF je gradio veze s palestinskim pokretom otpora, obučavao se u kampovima PLO-a i sudjelovao u međunarodnim akcijama, uključujući otmice aviona i operaciju Entebbe. Njihovo djelovanje poslužilo je da se palestinski otpor predstavi kao „globalna mreža terorizma“ – potvrđujući narativ da Palestinci nisu oslobodilački pokret, već sinonim za nasilje.

Brigate Rosse, naprotiv, nikada nisu otvorile „palestinsku frontu“. Njihovo djelovanje bilo je strogo usmjereno na Italiju: atentati, otmice i eliminacije političkih figura poput premijera Alda Mora (1978) i NATO generala Jamesa Doziera (1981). Dok je RAF bio brutalno istrijebljen u Njemačkoj, BR su postupno ugašene kroz sudske procese i reintegraciju vođa u društvo. Ova razlika ne može se razumjeti bez konteksta Operacije Gladio i „strategije napetosti“ u Italiji, gdje su teror i represija istovremeno destabilizovali zemlju i učvrstili zapadni politički poredak.

U isto vrijeme, dok su evropske države bile zaokupljene unutrašnjim nasiljem, Izrael je koristio vakuum. Nakon Šestodnevnog rata (1967) proširio je okupaciju, započeo kolonizaciju i intenzivirao progon Palestinaca.

Do kraja 1970-ih palestinski pokret otpora bio je uglavnom predstavljen kao dio „crvene internacionale“: marksisti, lenjinisti i saveznici Sovjetskog Saveza. RAF-ova povezanost s PLO-om i PFLP-om dodatno je učvrstila tu percepciju. Palestinci su bili smješteni u hladnoratovski okvir – kao produžena ruka Moskve i ljevičarskog radikalizma.

Prekretnica se desila 1979. godine na Prvoj međunarodnoj konferenciji o terorizmu u Jerusalemu, koju je organizirao Benjamin Netanyahu preko Jonathan Institute-a. Na tom skupu terorizam je redefinisan: uveden je termin „međunarodni terorizam“, a fokus je usmjeren na Bliski istok. Od tada palestinski otpor više nije prikazivan primarno kao „crveni“, nego kao „zeleni“. Palestinci postaju „muslimanski teroristi“, iako su njihove vodeće frakcije bile sekularne i ideološki ukorijenjene u marksizam-lenjinizam.

Ovaj propagandni zaokret pokazuje koliko je narativ bio podložan političkim potrebama: dok je Hladni rat trajao, Palestinci su bili korisni kao „komunistička prijetnja“. Kada je komunizam izgubio centralno mjesto u globalnom sukobu, ista borba je obojena u zelenu boju i ugrađena u širi okvir „islamskog terorizma“. Tako je otpor jednog naroda stalno prikazivan kroz tuđu ideološku matricu, a Izrael je u oba slučaja ostao prikazan kao „bedem Zapada“.

U narativnom smislu, upravo je u tom periodu uspostavljena oštra asimetrija: Minhen 1972., gdje su Palestinci ubili izraelske sportiste, ostao je trajno upamćen kao paradigma „palestinskog terorizma“, dok je izraelski napad na civilni let 114 (1973), u kojem je poginulo 108 putnika, gotovo nestao iz kolektivnog sjećanja.

Selektivnost pamćenja ovih događaja otkriva duboku neravnotežu u globalnim narativima. Palestinci su trajno označeni kao „teroristi“, dok se izraelsko državno nasilje potiskuje i prešućuje. RAF i BR, iako različiti u ciljevima i metodama, indirektno su doprinijeli učvršćivanju slike Izraela kao žrtve, a Palestinaca kao prijetnje. Ova asimetrija, zasnovana na selektivnoj memoriji i političkoj instrumentalizaciji nasilja, oblikuje percepciju sukoba sve do danas.

Ironija i paradoks

Najveća ironija evropskog terora 1970-ih možda se krije u ličnim i ideološkim proturječnostima njegovih aktera. Horst Mahler, jedan od osnivača RAF-a, postao je notorni antisemita, iako mu je vlastita majka priznala da ima jevrejsko porijeklo. Takva kontradikcija djeluje kao groteskna metafora čitave epohe: oni koji su se borili protiv „sistema“ često su nosili upravo njegove obrasce u sebi.

U slučaju Brigata Rosse, neki istraživači ukazuju da je čak polovina članova Strateške direkcije imalo “jevrejske korijene”, uključujući i Margheritu „Maru“ Cagol. Ako se ova tvrdnja prihvati, onda je jasnije zašto BR nikada nisu otvorile „palestinsku frontu“. Izrael i cionizam nestali su iz njihovog političkog vokabulara, dok je njihov fokus ostao na Italiji – a Palestinci su istovremeno, u globalnom narativu, postajali sinonim za „teroriste“.

Ironija je time dvostruka. Brigate Rosse nisu predvodili propali studenti, niti zavedeni idealisti, već „krema“ italijanske akademske i intelektualne elite. Ljudi iz samog vrha kulturnog establišmenta vodili su najkrvaviju gerilu Zapadne Evrope — i to bez ikakvog otvaranja pitanja izraelskog kolonijalizma ili cionističkog imperijalizma. Tako se, u konačnici, desila asimetrija: dok je Minhen ostao paradigma palestinskog terorizma, Let 114, u kojem je Izrael ubio 108 civila, nestao je iz sjećanja. Upravo u toj šutnji leži prava lekcija: teror se pamti selektivno, a narativ određuju oni koji ga kontroliraju.

E.B. Neretljak