Knjiga i sjenka: Praktični idealizam – Talmud
Postoje knjige koje pripadaju svome vremenu. A postoje i one čija se sjenka protegne mnogo dalje od vremena u kojem su napisane. Neke čak uspiju stići do današnje Evrope, prije nego što Evropa shvati da ih je već jednom čitala.
„Praktischer Idealismus“ Richarda von Coudenhove-Kalergija jedna je od njih. Danas ga se često smatra jednim od intelektualnih preteča evropskog ujedinjenja i ideje koja će, nekoliko decenija kasnije, dobiti svoje političko utjelovljenje u evropskoj integraciji.
U knjizi nastaloj dvadesetih godina prošlog stoljeća on ne zamišlja samo buduću Evropu nego i budućeg čovjeka: „Čovjek daleke budućnosti bit će mješanac.“ Još je zanimljivije što Coudenhove-Kalergi miješanje ne promatra samo kao buduću biološku činjenicu: čovjek budućnosti, oslobođen starih rasnih i nacionalnih veza, bit će — prema njegovoj zamisli — pogodniji za upravljanje od strane nove vladajuće elite. A zatim dolazi formulacija koju je teško previdjeti: „eurazijsko-negroidna buduća rasa“.
Današnje rase i kaste, smatra on, postupno će nestati, a njihovo mjesto zauzet će nova, miješana populacija. Ali tu njegov futurizam ne završava. Nestankom starog plemstva nastaje novo, duhovno plemstvo. A kada govori o njegovom porijeklu, Coudenhove-Kalergi postaje sasvim eksplicitan: „Jevrejstvo je krilo iz kojeg nastaje novo, duhovno plemstvo Evrope; jezgro oko kojeg se okuplja novo duhovno plemstvo.“
Dakle, pred nama više nije samo teorija o budućoj rasi. To je i projekcija buduće evropske elite.
Gotovo stoljeće kasnije Ursula von der Leyen na Univerzitetu Ben-Gurion govori o evropskim vrijednostima i kaže: „Evropa su vrijednosti Talmuda.“ Prema njenoj formulaciji, evropske vrijednosti su vrijednosti Talmuda. Zanimljivo, jer su Jevreji u Evropi oduvijek imali posebno mjesto — od Granade do Auschwitza. Samo što se čini da Evropa tada još nije stigla do najdubljih tajni Talmuda; čitala je samo Toru, s mnogo manje milosti.
Ali vrijedi postaviti jednostavno pitanje:
Ako je kod Coudenhove-Kalergija jevrejstvo zamišljeno kao „krilo“ i „jezgro“ budućeg duhovnog plemstva Evrope, a danas se Talmudske vrijednosti javno predstavljaju kao evropske vrijednosti — šta se u međuvremenu promijenilo: Evropa ili samo jezik kojim se ona definira?
Knjiga je iz 1920-ih, a sjena je mnogo mlađa.
E.B. Neretljak
